ALTERNATİF SIR MALZEMELERİ
647
post-template-default,single,single-post,postid-647,single-format-standard,theme-stockholm,qode-social-login-1.1.2,qode-restaurant-1.1.1,stockholm-core-1.0.8,woocommerce-no-js,select-theme-ver-5.1.5,ajax_fade,page_not_loaded,vertical_menu_enabled,paspartu_enabled,menu-animation-line-through,side_area_uncovered,wpb-js-composer js-comp-ver-6.0.2,vc_responsive

ALTERNATİF SIR MALZEMELERİ

Yazar John Britt, benzersiz sırlar yaratmak için; evsel malzemelerin kullanımını araştırıyor.


© John Britt 2005. Lark Book’tan 2004 yılında çıkan “The Complete Guide to High-Fire Glazes: Glazing and Firing at cone 10” başlıklı kitabın yazarı John Britt’in “Alternative Glaze Materials: Cat Litter, Antacid and other non-traditional glaze materials” başlıklı makalesinin çevirisidir. Çalışmanın orijinaline ve yazarın kişisel websitesine aşağıdaki linkler aracılığı ile ulaşılabilir.

http://ceramicstoday.glazy.org/articles/alternative_materials.html

www.johnbrittpottery.com 


Kedİ Kumu, Antİasİt ve Alışılagelmİşİn Dışında Dİğer Sır Malzemelerİ (Modern ÇömlekÇİLİKte Alternatİf Sır BİLEŞENLERİ)

Antik çağlarda; çömlekçilerin, sırları ve bünyeleri için gerekli hammaddeyi sağlayan tedarikçileri yoktu. Çömleklerini üretmek için gerekli olan tüm malzemeyi, kendi yaşam alanlarında bulur, toplar ve işlerlerdi. Tüm bunlar dere yatağından çamur çıkarmak, bir kayacın yeryüzüne çıkmış çıkıntısından feldspat kazımak ya da ocaklardan kül toplamak demekti. Bu da, aralarında sadece 150 km uzaklık bulunan iki bölgede, birbirinden tamamen farklı kil ve sırlarlardan oluşan çömleklerin bulunması sonucunu açıklamaktadır.

Bugün ise özel mülkiyet yasalarından dolayı, komşunuzun bahçesinden içeri sızmak ve kil bulmak için bahçeyi kazmak güçtür. Fakat modern çömleklerde seramik hammaddesi olarak kullanılabilecek, yine yerel olarak elde edilebilir ve işlenmiş kaynaklar bulmak mümkün. Bunlar hırdavatçılarda, manavlarda ya da süper marketlerde satılan, günlük hayatta kullandığımız ürünlerdir.

Bu malzemeler atalarımızın kendi kil ve sırları için kullandıklarıyla benzerlik gösterir. Fakat günlük- sosyal ihtiyaçlarımızı karşılamak üzere başka amaçlarla üretilmişlerdir. Örneğin; antiasit, kedi kumu, güneş kremi, diş macunu vb… Fark ise, atalarımız bunları kendileri yaparken; biz hammaddeyi hazır alıyor, ya çok az çaba harcıyor ya da hiç harcamıyoruz. Kredi kartlarımızın kullanılabilir durumda olması yeterli oluyor.

Diğer taraftan; başka bir amaca yönelik olan bu ürünleri sır yapmak için kullanmakla; hem çömlek benzersiz ve ilginç bir renk geçişine sahip olacaktır, hem de malzeme özellikleri ve etkileşimleri hakkında bilgi edinilmiş olacaktır.

Seladon İbrik, 20x12x10 cm torna
ve asamblaj, porselen, SP10 (900 C)
gazlı fırın, parlak yeşil sır, 2000
Vazo 20x17x17 cm torna, porselen, SP10 (900 C) gazlı fırın, üzeri metal sarı Carmel sırı, 2000.

Bilinen şekilde bir sır yapmak için; kil, feldspat, silis, kireç, dolomit, talk, renklendirici gibi temel yapı taşlarına ihtiyaç vardır. Bunları direk satın alabileceğimiz gibi, içindekilere göz atarsak çoğu ürünün yüksek oranda kil, silis, feldspat vb içerdiğini görebiliriz. Saf materyal bulmak zor olabilir çünkü bir ürün birden fazla bileşen içerebilir. Ama eski insanlar da aynı problemle yüz yüzeydi çünkü yerden kazılan malzemelerde de aynı durum söz konusu olabilirdi. Birkaç basit test ile uygun sırı yapmak için gerekli olan kombinasyon belirlenebilir.

Öncelikle sırın temel yapı taşlarını bulmamız gerekir. Kil birçok üründe özellikle Amerika’daki Missouri ateş kilinden öğütülen kedi kumunda bulunmaktadır. Bu sırlarınız için çok tutarlı ve ucuz bir kil kaynağıdır. Torbası 9 kg’dır. Ayrıca bentonit içeren topak halindeki kedi kumunu da seçebilirsiniz. Bentonit ıslandığı zaman hacminin 50 katına kadar şişen bir kil türüdür. Bentonit kedi kumuna eklenir ve kedi kendi kumunu kullandığı zaman sahibi, gözle görülen topakları kolaylıkla ayırabilir. Bu tip kedi kumunu sırda kullanmak çok yaralıdır çünkü sırı süspanse (asılı) halde tutar. Kil ayrıca birçok makyaj malzemesi ve yüz maskesi içerisinde de bulunur. Fakat bu malzemeleri sır yapımında kullanmak pahalı bir yöntemdir.

Yumurtalık,10x7x7 cm, torna, porselen, SP10 (900 C), gazlı pişirim, Temmoku ve demir sarısı sır, 2000

Feldspat hırdavatçılar ya da boyacılarda “kireç taşı” ve “ponza/sünger taşı” diye adlandırılan kumlama mediumu formunda bulunur. Aslında bunlar demirli iyi toprak feldspatlarıdır. Ponza taşı mükemmel yeşil seladon sır yapmakta kullanılırken, daha fazla demir içeren kireçtaşı ise temmoku ve karamel renkli kaki yapmak için idealdir. Kireçtaşı ile alakalı bir diğer güzel şey ise; parlak yüzey elde etmeye yarayan magnezyum oksit içermesidir. Eğer topraktan süngertaşı bulamıyorsanız, ayaktaki nasırlar için kullanılan blok halindekileri de kullanabilirsiniz. Kaba feldspat parçaları elde edebilmek için elde öğütülebilir.

Silisin katışıksız halini, sır yapmak dışında kullanılan bu tip ürünlerde bulmak zordur. Silis; diş macunu, temizlik malzemeleri, nem-çeken (elektronik ürünlerdeki jel torbalar/silica jel) ve insektisit (böcek ilacı) gibi ürünlerde bulunur. Ben silis elde etmek için temizlik malzemesi kullanırım ki aynı zamanda sodyum oksitte sağlamış olurum (sabun sodyum oksit sağlar). Diş macunu da etiketinin üzerindeki içindekiler listesinde belirtildiği üzere hidrat (sulu) silis içerir. Silis aynı zamanda bahçe malzemeleri mağazalarında, böcek ilacı olarak satılan gizelgurda da bulunur. Bu kıyı Kaliforniya’dan çıkarılan deniz kabuğu ve ölü mikrorganizmalardan oluşan bir kayaçtır. Tek hücreli canlılar öldüğünde, keskin silis kabukları kalır. Bu kabuklardan böcek ilacı olarak da yararlanılır çünkü böceğin iskelet yapısını aşındırarak, enfeksiyona neden olur ve öldürür. Ayrıca yapıştırıcılar, çimento, çatı kaplamaları, boya ve plastiklerde de kullanılır.

Portland çimentosu da silis kaynağıdır çünkü alumina ve kalsiyum oksit içerir. Sır yapımında kullanılabilir fakat çok çabuk donması bakımından güçlük yaratır. Çimento ile aynı işlevi cement stains (su, hidroklorik asit ve asitte çözünen metalik tuzlar içeren bir karışım) ve renklendiriciler de görür. Bunlar çok iyi demir, manganez ve seramik için kullandığımız diğer renklendirici oksit kaynaklarıdır. Aslında benim favori demir kaynağım; Bayer tarafından yapılan sentetik kırmızı ve sarı demir oksit olarak adlandırılan çimento pigmentidir. Sentetik demir saflığı ve ekstra küçük parçalarıyla, demir oksidin elde edilen en güçlü halidir. Doğrusu ben standart demir sırlarında çoğu kez onu kullanırım.

Kupa III, 9x10x13 cm, torna, porselen, SP10 (900 C), gazlı pişirim, iç tarafta satin yeşil sır, dış tarafta temmoku sır, 2000

Kalsiyum karbonat insanoğlu tarafından yüzyıllardan beri çeşitli süreçlerde ve ürünlerde kullanılmıştır. Atalarımız kalsiyum karbonat kaynağı olarak bitki ve ahşap küllerini yanı sıra deniz kabukları ve kireçtaşı da kullanmışlardır. Bugün ise en çok bilinen kalsiyum karbonat kaynağı anti-asitlerdir. Rolaid ve diğer özel anti-asitler öncelikle kalsiyum karbonat kaynağıdır, bunun yanı sıra magnezyum karbonat ad içerir. Kalsiyum karbonat ve magnezyum karbonat birlikte dolomiti oluştururlar. Kalsiyum karbonat aynı zamanda cam-silde ve futbol sahalarına sınır çizgisi çizmek amaçlı kullanılan tozlarda da bulunur

Herhangi bir eczanenin koridorunda küçük bir yürüyüş yaparsanız, sır malzemesi olarak kullanabileceğiniz birçok alternatif bulabilirsiniz. Örneğin; Alka-seltzer çok iyi bir sodyum bikarbonat kaynağıdır, diğer taraftan kabartma tozu da iyi bir kaynak olarak bilinir. Alka-setzer “gold” inci külü (pearl ash) olarak da bilinen potasyum bikarbonat içerir. Ayrıca Sodyum bikarbonat tekstil ya da cam üretiminde asit nötrleyici, hava temizleyici, taşlama kağıdı (aşındırıcı kağıt); ve yangın söndürücü yapımında kullanılır.

Magnezyum karbonat birçok üründe hazır olarak bulunur, en iyisi magnezyum sütüdür. Silis ve güzel koku alabileceğiniz talk denilen bebek pudrası da mükemmel bir magnezyum kaynağıdır. Bebek pudrası suya dayanıklı olduğundan, sır harmanına karışması güçtür. Ben bu direnci kırmak için birazcık sıvı sabun kullanırım böylece pudra ıslanır (içindekiler kısmını kontrol ettiğinizden emin olun çünkü bazı bebek pudraları talk yerine mısır nişastası içerir).

Geçmişte magnezyum oksit eski fotoğrafçılar tarafından flaş tozu olarak kullanılmıştır. Hala rock konserlerinde özel efekt malzemesi olarak kullanılmaktadır. Magnezyum karbonat, kalsiyum karbonat ile birlikte aspirinin içinde mide bulantısını azaltmada tampon olarak davranır. İngiliz tuzunda (magnezyum sülfat) da yer alan; sülfat formundaki magnezyumu çömlekçiler genellikle sır fıçılarında flokülasyon için kullanırlar.

Çinko oksit eczanelerde antiseptik merhem “gold bond” adındaki toz ya da güneş yanığını engelleyen beyaz burun kremi formunda mevcuttur. Endüstride ise genellikle galvanizli metalleri koruyucu kaplama olarak ayrıca boya pigmenti, lastiklerde dolgu, televizyon tüplerinde ve florasan kaplamalarında kullanılır. Çinko oksit ayrıca makyaj malzemelerinde ve akne, zehirli sarmaşık (kalamin losyonunda), egzama tedavisinde kullanılır.

İyi bir titanyum oksit kaynağı olarak hassas ciltler için Neutrogena güneş kremini buldum. Normal güneş kremleri güneşi kimyasal olarak engeller fakat bu ürün ince tabaka halindeki titanyum oksit ile güneş ışınlarını yansıtır. Titanyum dioksit ise M&M şekerlemelerinin üzerine markayı basmak amaçlı mürekkep olarak kullanılır. Ayrıca boyada ve sıvı kağıtta beyazlatıcı olarak kullanılır. 1940’da titanyum dioksit boyadaki beyazlatıcı olarak beyaz kurşunla yer değiştirmiştir. Ve hafiflik özelliğinden dolayı hava araçlarının konstrüksiyonunda, bisiklet kadrosunda ve gözlük çerçevelerinde metal malzeme olarak kullanılır. Ortopedide bağlantı implantlarında, rod ve pimlerinde kullanılır çünkü kemik ona tutunur ve büyümesi devam eder.

Karşılaştığım diğer bir güçlük ise ametal renklendirici bulmak oldu. Makyaj malzemeleri hem kaolin hem de renklendirici açısından zengin bir kaynak olsa da, pahalıya mal oluyorlar. Renklendiricilerin birçok çesidi, konsantre halde duvar sıvasında ve çimentoda bulunabilir. Genellikle bu renklendiriciler demir tabalı siyah, gri ve kırmızıdır. Arada bir maviyi ve diğer ametal renkleri de bulabilirsiniz.

Vazo III, torna, porselen, SP10 (900 C),
gazlı pişirim, önce Carmel sırı sonra üzerine
yeşil lekeli sır, 2000

Test ettiğim malzemelerden, ponzataşı ve kireç taşındaki demir safsızlıkları açık mavi, yeşil, sarı, karamel ve kahverengi(açıktan koyu kahveye) gibi renkleri içeren geniş bir renk spektrumu elde etmek açısından çok verimli. Demir fırın atmosferine ve diğer oksitlerin varlığına göre sırlamada çok geniş bir renk aralığı sunuyor. Örneğin; kalsiyum demir üzerinde ağartma efekti verir, böylece açık yeşil seladondan açık yeşile dönebilir. Yeterli azaltma ile ve biraz silis ilavesi ile çok güzel mavi seladon elde edilebilir. Yeşil seladona “Crest” ekstra beyazlatıcı diş macunu eklersek, güzel mavi bir seladon elde ederiz (bkz sır #11). Magnezyum ve kalsiyum karşısında; demirin az bir miktarı ile güzel demir sarısı elde edilebilir (bkz sır #2 / 20000 dolarlık Heino Demir sarısıyla benzerlik gösterir).

İbrik II, 12x15x18 cm torna ve aplikasyon, porselen, SP10 (900 C), gazlı pişirim, carmel, temmoku ve odun külü sırı, 2000

Bu deneyler, sırlamada geniş bir renk paleti sağlarken, kolaylıkla elde edilebilen günlük yaşamda kullanılan ürünlerin sır malzemesi olarak nasıl etki verdiği konusunda bilgi verir. Aşağıdaki sır reçeteleri bir dizi test sonucu elde edilmiş harmanlardır. Bu araştırmada; Mimi Obstler’in “Out of the Earth, Into the Fire” ve David Richerson’un “The Magic of Ceramics” kitaplarınından faydalanılmıştır.

Bu sırları fonksiyonel seramiklerde kullanma konusunda dikkatli olunması gerekir, içindekiler ve bileşimler fırınlama sürecinde nasıl bir etki verir bilinmemektedir. Deneyler fonksiyonu olmayan ürünlere, iyice havalandırılmış dış mekan fırınlarında uygulanmalıdır.

REÇETELER

(TÜM SIRLAR ÜSTTEN ÇEKİŞLİ ALPINE GAZ FIRINLARINDA PİŞİRİLMİŞTİR)

#1. SATEN YEŞİL SP10 (900oC)

Ponza taşı – 50.0 g
Alka-Seltzer (Gold) – 14 tablet
Talk pudrası- 10 g

#2. DEMİR SARISI SP10 (900oC)

PonzaTaşı – 50.0 g
Rolaids – 14 tablet
Talk pudrası – 10.0 g

#3. KARMEL SP10 (900oC)

Ponza Taşı – 50.0 g
Kireçtaşı – 50.0 g

#4. TEMMOKU SP10 (900oC)

Kireçtaşı- 50.0 g
Ponza taşı- 10.0 g
Alka-Seltzer (Gold) – 2 Tablets
Calgon – 5.0 g
Rolaids – 11 tablet

#5. SAHTE KÜL SP10 (900oC)

Kedi Kumu -50.0 g
Portland beyaz çimento-15.0 g

Sahte Kül Varyasyonları:

#6. Daha açık bir renk için:
Comet – 7.0 g (ilave edin)

#7. Daha yumuşak bir yüzey için:
Magnezyum sütü – 4 çay kaşığı (ilave edin)

#8. Süt gibi sır yapmak için:
Hassas ciltler için Neutrogena güneş kremi -7.g

#9. KEHRİBAR (BAL RENGİ) SP10 (900oC)
Kireçtaşı – 50.0 g
Ponza Taşı – 30.0 g
Portland beyaz çimento- 20.0 g

#10. ODUN KÜLÜ SP10 (900oC)

Kireçtaşı- 100.0 g
Gizelkur- 10.0 g
Odun külü- 30.0 g
magnezyum sütü- 2 çay kaşığı

#11. Mavi Seladon SP10 (900oC)

Ponza taşı – 50 g
Alka-Seltzer (Gold)- 2 tablet
Rolaids – 12 Tablet
Crest (ekstra beyazlatıcı) – 20 g

No Comments

Post a Comment